Novolet zamena
 
   

DIABETES ZAJEČAR
Društvo za borbu protiv šećerne bolesti "Zaječar"
 

   
           
      | Home | O Udruženju | Pitanja i saveti | Vaša pisma | Kontakt | Donacije | Linkovi | Sadržaj |  
 
 
   

Istraživanja o povezanosti ličnosnih obeležja i psiholoških poremećaja, sa diabetes mellitus-om tip 2 i kontrolom glukoze u kivi
Maja Radenković

Postoje fizička oboljenja kao što su: alergijske reakcije, bronhijalna astma, diabetes mellitus i druge, kod kojih psihički faktori imaju značajnog udela u oboljevanju i toku bolesti. Međutim, pomenuta oboljenja nisu uvek pod dovoljnim uticajem psihičkih faktora da bi se mogla klasifikovati kao psihosomatski poremećaji. Ova oboljenja i dalje su predmet interesovanja psihologa.
   
     
     
 
      Epidemiološka evaluacija dvadeset studija, provedena još devedesetih godina, pokazala je da su stope kliničke depresije kod osoba sa dijabetesom najmanje tri puta više nego u opštoj populaciji (Gavard, J.A., 1993.). S jedne strane se smatra da dijabetes, sam po sebi, ne uvećava rizik od nastanka depresije već da to, zapravo, čine posledice ovog oboljenja (Jacobson 1993. prema Regenold, W. T. & Marano, C. M. 2005.), a sa druge se pretpostavljaju njihova preklapanja u patofiziologiji i ukazuje na iste metaboličke abnormalnosti (Cameron & al., 1984., Hudson & al., 1984., Talbot i Nouwen, 2000. prema Regenold, W. T. i Marano, C. M. 2005.). Distimija (blaži depresivni poremećaj) i depresija prilagođavanja (posledica izlaženja na kraj sa komplikacijama) su najčešći prateći poremećaji dijabetesa. Iz grupe anksioznih poremećaja, česte su specifične fobije i socijalna fobija (iz straha od izolacije zbog bolesti) (preuzeto iz «The german diabetes association, Clinical guideline-psychosocial factors and diabetes»). Grigsbi i sar. su našli da je generalni anksiozni poremećaj prisutan kod 14%, a povišeni simptomi anksioznosti kod 40% osoba sa dijabetesom (Grigsby & al., 2002.). U kontrolisanoj studiji koju su proveli Chyun i sar., 82% ih je imalo povišene nivoe anksioznosti, 14% simptome depresije, 34% simptome besa i 17% simptome agresivnosti (Chyun D. & al., 2006.). Istraživanjem u kome je učestvovalo pedeset ženskih osoba sa dijabetesom, pokazano je da je 30% njih imalo nestabilno raspoloženje, od toga: poremećaj emocionalne nestabilnosti (16%), povratni depresivni poremećaj (4%), distimiju (4%), produženu depresivnu reakciju (2%) i generalni anksiozni poremećaj (4%). Na nastanak i razvoj metaboličkog sindroma (direktnog činioca nastanka Tipa 2), koji karakteriše trajni poremećaj insulinske aktivnosti, značajno utiče prisustvo psihosocijalnih stresora, a nađeno je da su neuroticizam i introverzija, kao domeni ličnosti, njegovi najsnažniji prediktori (Špirić Ž., 2003.). Raikonen i sar. su ispitivali da li mu psihološki rizični faktori prethode ili je, zapravo, obrnuto. Kod 425 sredovečnih žena, tokom osam godina, praćeni su psihološki rizični faktori (depresivnost, anksioznost, napetost, tekući uočeni stres i bes) i biološke komponente sindroma (glikoza, holesterol, krvni pritisak). Žene koje su ispoljile veći nivo depresivnosti, napetosti i besa pri prvom merenju, bile su pod povišenim rizikom, a nađena je recipročna veza ovog sindroma sa agresivnošću (Raikonnen & al. 2002. prema Špirić Ž., 2003.). Gudvin i Fridman su pokušali da nađu povezanost karakteristika na testu NeoPiR, s jedne i mentalnih te fizičkih oboljenja (među kojima dijabetes), s druge strane. Kod osoba sa dijabetesom su tako saradljivost i neuroticizam (srazmerno viši sa težinom bolesti) bili značajno povišeni dok su organizovanost, odgovornost i marljivost, u okviru domena savesnosti bili značajno sniženi (Goodwin D. & Friedman S., 2006.). Jusfi i sar. pronalaze visoko značajne korelacije između dijabetesa i emocionalne nestabilnosti (u okviru koga je bila sadržana i agresivnost) i tipa A ponašanja (Yousfi & al., 2004.). Kod osoba sa dijabetesom, kontrola emocija i kooperativnost su nađene problematičnim, a ukazano je i na povišenu sklonost agresivnom reagovanju. Podaci dobijeni na MMPI ukazuju da, u poređenju sa nedijabetičnima, čak mogu imati više problema sa autoritetom, prokriminalnim ponašanjem i konfuznim mišljenjem (Langevin R. & Bain J., 1992.). Takođe, utvrđeno je prisustvo neuropsiholoških smetnji. Dijagnostifikovani su neurorazvojni poremećaji, shizofrenija, manično-depresivni poremećaj, poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću, kod dece koja, u poslednje vreme, sve češće oboljevaju od dijabetesa Tipa 2 (Katz L & al. 2005.). Slabiji kvalitet kognitivnih funkcija kod osoba sa dijabetesom se ispoljio u obliku značajnog sniženja kapaciteta za pamćenje, učenje i složeno procesiranje informacija (Biessels, G. J. & al. 2001.; Qiu, 2006.). Za sada je nejasno da li bi shizofrenija mogla biti nezavisni rizični faktor za nastanak dijabetesa. Još tokom ranog 20-tog veka, nađeno je da se intolerancija glukoze i hiperglikemija pojavljuju češće kod osoba sa demencijom praexox, a pretpostavljena je i potencijalna genetska veza nasleđivanja shizofrenije i nasleđivanja dijabetesa (iz intervjua sa Citrome L., 2006.), ukazuje se na postojanje zajedničkih metaboličkih puteva za oba oboljenja (Dinan T.G., 2004.). Studije dosledno pokazuju da stope dijagnostifikovanog dijabetesa kod shizofrenih prevazilaze one u opštoj populaciji čak i pre pojave atipičnih antipsihotika (o čijoj dijabetogenosti se raspravlja) (Holt R.I.G., 2005.; Llorente M. D. & al., 2006.).
Pokazalo se da psihološki faktori veoma utiču i na kontrolu glukoze u krvi. Iako budući veoma prisutna kod dijabetesa, povezanost depresije sa glikemijskom kontrolom nije sistematski dovoljno izučavana. U istraživanju Lustmana i sar., pokazala se značajno povezanom sa hiperglikemijom, i kod tipa 1 i kod tipa 2 (Lustman, 2000.). U ovom kontekstu, i granični poremećaj ličnosti je vezan za opstajanje loših navika, usled opstruirajućeg ponašanja, izbegavanja da se uradi ono što je potrebno, impulsivnosti i nestabilnosti u raspoloženju (Leichter S.B. & Dreelin E., 2005.). Klonindžerovim trodimenzionalnim inventarom ličnosti je pokazano da su oportunistički, otuđeni i eksplozivni temperament češće povezani sa slabim izlaženjem na kraj sa vrednostima glukoze u krvi (Lustman P.J. & al., 1991.).
Savladavanje depresije farmako- i psihoterapijom ili njihovo kombinovanje, može da poboljša zdravstveno stanje i sposobnost izlaženja na kraj sa dijabetesom. Kod osoba koje pate i od depresije i od dijabetesa psihoterapija i upotreba antidepresiva ima pozitivno dejstvo kako na stabilizaciju raspoloženja tako i na nivo glukoze u krvi. Zato bi tretman depresije i sličnih poremećaja u kontekstu dijabetesa trebalo da vrši stručnjak iz oblasti mentalnog zdravlja - psihijatar, psiholog ili socijalni radnik, pre svega, u stalnoj saradnji sa endokrinologom, radi opšte dobrobiti obolelog.

LITERATURA
  1. Biessels G.J., Ter Braak E. WMT, Erkelens W., Hijman R. (2001.), Cognitive function in patients with type 2 diabetes mellitus, Neuroscience Research Communications, Vol. 28, Issue 1; 11 – 22,
    www3.interscience.wiley.com/cgibin/abstract/77004333/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0
  2. Chyun D.A., Melkus G.D., Katten D.M., Price W.J., Davey J.A., Grey N., Heller G., Wackers F. J. Th. (2006.): The association of psychological factors, physical activity, neurophaty and quality of life in type 2 diabetes, http://brn.sagepub.com/cgi/content/citation/7/4/317
  3.  Dinan T.G. (2004.), Stress and the genesis of diabetes mellitus in schizophrenia, The British Journal of Psychiatry 184: 72-75, http://bjp.rcpsych.org/cgi/content/full/184/47/s72
  4.  Gavard J.A., Lustman P.J., Clouse R.E. (1993.), Prevalence of depression in adults with diabetes. An epidemiological evaluation, Diabetes Care, Vol. 16 (8); 1167-78,
    http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/abstract/16/8/1167
  5. Goodwin, R.D., Friedman H.S. (2006.), Health status and the five factor personality traits in a nationally representative sample, Journal of Health Psychology Vol.11, N.5, 643-654 http://hpq.sagepub.com/cgi/content/abstract/11/5/643?ck=nck
  6. Grigsby A.B., Anderson, R.J., Freedland, K.E., Clouse, R.E., & Lustman, P.J. (2002.), Prevalence of anxiety in adults with diabetes, a systematic rewiev, Journal of psychosomatic research, 53, 1053-1060, www.esrnexus.com/displayArticle.aspx?codedArticleID=381172
  7. The german diabetes association, German college for psychosomatic medicine, Herpertz S., Petrak F., Albus C., Hirsch A., Kruse J., Kulzer B., Evidence-based guidelines of the german diabetes association: Psychosocial factors and diabetes mellitus, www.uni-duesseldorf.de/AWMF/ll/057-015e.pdf
  8. Holt R.I.G. (2005.), Diabetes and schizophrenia 2005: Are we any closer to understanding the link?, Journal of Psychopharmacology, Vol. 19 N. 6, 56-65,
    http://jop.sagepub.com/cgi/content/abstract/19/6_suppl/56
  9. Katz L.E.L., Swami S., Abraham M., Murphy K.M., Jawad A.F., McKnight-Menci H., Berkowitz R., (2005.), Neuropsychiatric disorders at the presentation of type 2 diabetes mellitus in children, Pediatric Diabetes 6 (2), 84–89,
    http://goliath.ecnext.com/coms2/summary_0199-4395841_ITM
  10. Langevin R. & Bain J. (1992.), Diabetes in sex offenders: A pilot study, Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment, Vol. 5, N. 2, Leichter S.B. & Dreelin K. (2005.),
  11. Borderline personality disorder and diabetes: Potentially ominous mix, Clinical diabetes, Vol. 23, N. 3, 101-103, http://clinical.diabetesjournals.org/cgi/content/full/23/3/101
  12. Lustman P.J., Frank B.L. & McGill J.B. (1991.) Relationship of personality characteristics to glucose regulation in adults with diabetes, Psychosomatic medicine 53: 305-312,
  13. Lustman PJ, Anderson RJ, Freedland KE, De Groot M, Carney RM & Clouse RE (2000.) http://care.diabetesjournals.org/cgi/content/abstract/23/7/934
  14.  Llorente M.D., Malphurs J., Prieto S, SanJuan-Horvath M. & Silverman M.A. (2006.), Assesment of psychiatric disorders among older adults with diabetes mellitus, Clinical geriatric, Vol. 14, N. 8, www.clinicalgeriatrics.com/article/attachments/6057.pdf
  15. Placing the risk of diabetes in context, based on an interview with Leslie Citrome, (2006.), Diabetes and Schizophrenia, Special section, http://goliath.ecnext.com/coms2/summary_0199-6411008_ITM
  16. Qiu WQ, Price LL, Hibberd P, Buell J, Collins L, Leins D, Mwamburi DM, Rosenberg I, Smaldone L, Scott TM, Siegel RD, Summergrad P, Sun X, Wagner C, Wang L, Yee J, Tucker KL, Folstein M. (2006), Executive Dysfunction in Homebound Older People with Diabetes Mellitus, Journal of the American Geriatrics Society, 54(3),496-501,
    www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=pubmed&cmd=Retrieve&dopt=AbstractPlus&list_uids=16551319
    &query_hl=15&itool=pubmed_docsum
  17. Regenold W.T., Marano C.M. (2005.), Sweet Sorrow: The Relationship Between Depression and Diabetes Mellitus, Psychiatric Times Bonus Edition Vol. XXII Issue 5,
  18. Špirić Ž. (2003.), Povezanost hroničkog posttraumatskog stresnog poremećaja i sindroma insulinske rezistencije, Beograd, Doktorska disertacija
  19. Yousfi S., Matthews G., Amelang M., Schmidt-Rathjens C. (2004.), Personality and desease: Correlations of multiple trait scores with various illnesses, Journal of health psychology, Vol. 9, N. 5, 627-647, http://hpq.sagepub.com/cgi/content/abstract/9/5/627?ck=nck
     
             
                   
 
 
      | Home | O Udruženju | Pitanja i saveti | Kontakt | Donacije | Linkovi | Sadržaj |  
                   
  (C) Copyright 2006-2012. Udruženje za borbu protiv šećerne bolesti Zaječar.       Developed by Infotrend